Ukuhlaziya

UHULUMENI WE GNU USUHEHE ABATSHALI-ZIMALI WASINDISA NE RANDI

IPHEPHANDABA lezomnotho i Daily Investor, selibike ukuthi seziqalile ukungena zigeleza izimali ezitshalwa selokhu kuleli kuthathe umbuso kaHulumeni woBumbano, i Government of National Unity (GNU), okhethwe ngo May walonyaka, neshumi seliyekile ukutefa.

Izinkomba ezinkulu zalokhu wukwehla izinyanga zilandelana kwentengo kaphethiloli nodizili, njengoba kusabhekwe ukuthi ibuye yehle ngeshumi kulenyanga u October.  Leli phephandaba libike nokuthi kulamsonto amathathu edlule, isiyizigidigidi eziyi R2.3 billion imali esifakwe ngabatshali zimali kulelizwe.  Ukufakwa kangaka kwezimali kuletha amathemba okwanda kwamathuba emisebenzi. 

Osekubuye kwalekela abanikazi bezimoto wukuqina kwe randi, kanti nentengo yomphongolo kawoyela emakethe yomhlaba isiyehlile.  Ezinsukwini eziyikhulu i GNU ithathe izintambo zombuso ishumi selisimeme ngo 5.8%.  Abagcinanga ngokufaka lemali engenhla abatshali-zimali, sebebuye bathenga amabhondi emali yakuleli enani lika R17.4 billion.  Akwenzeki lokhu uma uHulumeni ophethe izwe entengantenga. 

Nakuba loHulumeni ebuye ebonakala ejijinyezwa ngejozi yishinga lentokazi esaMkabayi kaJama wase Cape Town, uNkk Hellen Zille, kodwa ibonakala loHulumeni woBambiswano esazinzile.  Okugqamayo ngaloHulumeni wukuthi kubazitshali zimali ubonakalaeyitshitshi isibili.  Empeleni ukunxenxwa kwezimali akuqalanga kulo Hulumeni woBumbano.  Lokhu okwenzekao kuyizithelo zokusungulwa kwe Operation Vulindlela, engaphansi koMnyango wezeziMali kuleli, eyasungulwa ngu Mongameli Cyril Ramaphosa ekuthatheni kwakhe izintambo. 

Kuzokhumbuleka ukuthi ngesikhathi uMnu Ramaphosa eqala izingxoxo zokwakha uHulumeni oBambisene, belehlukene phakathi iqembu ebelibusa lodwa i African National Congress (ANC).  Bekuneqembu elithi makuxoxwe namaqembu omzabalazo o Economic Freedom Party (EFF), nabo Mkhonto weSizwe Party (KKP).  Bese kuba nabathi makuxoxwe namaqembu azokwenza ukuthi abatshali-zimali baheheke ukuzotshala izimali zabo kuleli, anjengo Democratic Alliance (DA),   ne Inkatha Freedom Party (IFP).

Kugcine kuphumelele izingxoxo nalamaqebu aheha abatshali- zimali,i ANC yase yakha nawo uHulumeni woBumbano owakhiwe ngamaqembu ayishumi okuyi, ANC, DA, IFP, Patriotic Alliance (PA), United Democratic Movement (UDM), Freedom Front Plus (FF), i Rise Mzansi, i Good Party, Al Jammah,  neqembu ebelingabhekiwe nhlobo i Pan Africanist Congress (PAC).